Do tej książki podchodziłem z ciekawością, ale też z lekką ostrożnością. Sam tytuł brzmi trochę jak coś z pogranicza marketingu, wydawnictwa i akademickiego wykładu, więc bałem się, że dostanę albo suchą teorię, albo poradnik w stylu: zrób pięć prostych rzeczy, a zostaniesz rozpoznawalnym autorem. Tymczasem dostałem coś pomiędzy, choć zdecydowanie bliżej monografii niż lekkiego poradnika. Wojciech Gustowski bardzo spokojnie i dość konsekwentnie pokazuje, że współczesny pisarz nie funkcjonuje już tylko jako osoba, która siedzi przy biurku i pisze książki. To oczywiście nadal jest najważniejsze, bo bez tekstu nie ma autora, ale dziś samo napisanie książki coraz częściej okazuje się dopiero początkiem. Potem trzeba jeszcze jakoś zaistnieć, dać się zauważyć, opowiedzieć o sobie, wejść w relację z czytelnikiem i odnaleźć się w świecie, w którym książek jest bardzo dużo, a uwaga odbiorcy jest coraz bardziej rozproszona. Najbardziej zaciekawiło mnie właśnie to przesunięcie: od pisarza jako samotnego twórcy do pisarza jako osoby, która musi umieć opowiedzieć nie tylko historię w książce, ale również trochę samego siebie. Na początku trochę mnie to uwierało, bo literatura kojarzy mi się jednak z czymś bardziej osobistym niż marka, sprzedaż, strategia czy komunikacja. Słowo „produkt” w zestawieniu z książką też nie brzmi szczególnie przyjemnie. Ale im dalej czytałem, tym bardziej rozumiałem, że autor nie próbuje sprowadzić literatury do zwykłego towaru. Raczej nazywa mechanizmy, które już istnieją i których nie da się udawać, że ich nie ma. Można oczywiście marzyć o świecie, w którym dobra książka sama znajduje czytelnika, ale rzeczywistość rynku wydawniczego jest dużo bardziej brutalna. Jeśli autor nie potrafi zakomunikować swojej obecności, bardzo łatwo znika w tłumie innych tytułów, okładek, premier i rekomendacji. Dużą zaletą książki jest to, że porządkuje ona temat, o którym wielu autorów pewnie intuicyjnie coś wie, ale nie zawsze potrafi to nazwać. Gustowski pokazuje, że marka pisarza nie jest tylko ładnym zdjęciem profilowym, stroną internetową albo aktywnością w mediach społecznościowych. To raczej całość skojarzeń, jakie powstają wokół autora: jego styl, tematy, sposób komunikacji, wiarygodność, relacja z czytelnikami, a także konsekwencja w tym, co i jak mówi o sobie. W tym sensie książka daje do myślenia nie tylko osobom piszącym, ale również czytelnikom. Ja po tej lekturze zacząłem uważniej patrzeć na to, dlaczego sięgam po jednych autorów, a innych omijam, choć wcześniej tłumaczyłem to sobie wyłącznie gustem literackim. Często okazuje się, że za wyborem książki stoi coś więcej niż sama treść: zaufanie do nazwiska, wcześniejsze doświadczenia, sposób obecności autora w przestrzeni publicznej albo nawet zwykłe poczucie, że „wiem, czego mogę się spodziewać”. Nie jest to jednak książka całkiem lekka. Warto to powiedzieć uczciwie. Momentami czuć jej naukowy charakter, bibliografię, pojęcia, definicje i potrzebę precyzyjnego opisywania zjawisk. Dla jednych będzie to zaleta, bo pokazuje solidność i poważne potraktowanie tematu. Dla innych może być pewnym utrudnieniem, zwłaszcza jeśli ktoś spodziewa się praktycznego poradnika dla początkującego pisarza. Ja czytałem ją raczej jako próbę zrozumienia współczesnego rynku książki niż jako instrukcję obsługi kariery literackiej. I w takim odbiorze sprawdza się naprawdę dobrze. Nie daje prostych recept, ale pozwala zobaczyć szerszy obraz: wydawnictwa, autorów, czytelników, media, promocję i mechanizmy sprzedaży jako system naczyń połączonych. Najciekawsze było dla mnie to, że książka trochę odczarowuje romantyczne wyobrażenie pisarza. Wciąż chcielibyśmy widzieć autora jako kogoś stojącego poza rynkiem, kogoś, kto tworzy wyłącznie z wewnętrznej potrzeby, a sprawy sprzedaży, reklamy i promocji są dla niego czymś zewnętrznym, może nawet trochę podejrzanym. Gustowski pokazuje, że ten obraz jest już mocno niepełny. Dzisiejszy pisarz, szczególnie ten funkcjonujący w literaturze komercyjnej, jest zanurzony w świecie konkurencji, algorytmów, rekomendacji, wydarzeń autorskich, mediów społecznościowych i oczekiwań odbiorców. Nie musi tracić autentyczności, ale musi być świadomy, że jego twórczość spotyka się z rynkiem. I jeśli będzie udawał, że ten rynek nie istnieje, to wcale nie stanie się przez to bardziej szlachetny, tylko raczej mniej widoczny.