To nie pierwsza powieść pani Agnieszki Janiszewskiej, którą przeczytałem. Były już inne: Aż po horyzont, Sekrety domu. Bille oraz Dziedzictwo elfów, czyli trzytomowa powieść, która skradła moje serce. Dlatego z ogromnym zainteresowaniem zabrałem się za Smugi, licząc na niebanalną historię. I taką właśnie otrzymałem, misternie skonstruowaną przez autorkę.

Kilka słów o niej. Agnieszka Janiszewska ukończyła studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Choć dziś mieszka w jednej z miejscowości pod Warszawą, od lat pozostaje związana ze stolicą. Historia to nie tylko jej wykształcenie, ale przede wszystkim życiowa pasja, którą z zaangażowaniem przekazuje uczniom szkół średnich. Mam nadzieję, że ta fascynacja przeszłością inspiruje młodych ludzi i pozostawia w nich trwały ślad. W swoim dorobku autorka ma zarówno publikacje naukowe, w tym monografie i biografie historyczne, jak i cenione powieści obyczajowe. Akcję swoich książek często osadza na tle ważnych i trudnych wydarzeń z dziejów Polski. Czy są to czasy zaborów, okres drugiej wojny światowej, czy lata powojenne, autorka z powodzeniem umieszcza swoje historie w różnych, często niezwykle trudnych momentach polskiej historii.

Już wizualnie książka przyciąga uwagę. Okładka ma w sobie coś, co sprawia, że chce się jej przyjrzeć bliżej. Centralną postacią jest kobieta oglądająca stare fotografie. Czego w nich szuka? Zapewne ukrytej rodzinnej historii, która budzi jej zainteresowanie. Dominują tutaj ciepłe barwy, tworzące nostalgiczny nastrój. Ja odnoszę wrażenie, że bohaterka nie tylko ogląda fotografie swojej rodziny, ale próbuje również znaleźć odpowiedzi na pytania, na które odpowiedzi znajdziemy w niniejszej powieści. Dodatkowo sam tytuł sugeruje, że nad życiem jej rodziny znajduje się jakiś cień, jakieś smugi przeszłości, które przykrywają to, co ważne, a czego ona jeszcze nie wie. Czy uda jej się znaleźć odpowiedzi na nurtujące ją pytania dotyczące życia najbliższych?

Przenieśmy się zatem do lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Polska. Czas dla naszego kraju spętanego w okowach stalinizmu. Nie odczuwamy jednak tego zbyt mocno, ponieważ autorka skupia się przede wszystkim na losach swoich bohaterów. Na kartach powieści Iga Bogucka opowiada historię swoich rodziców. Dowiadujemy się, że jej rodzice pobrali się w 1959 roku, po tym, jak z emigracji wraca Andrzej Bogucki. Od razu możemy zadać sobie pytanie: po co wrócił po takim czasie do kraju, który pod butem wschodnich „przyjaciół” próbował podnieść się z kolan?

Mężczyzna spotyka w Warszawie swoją dawną znajomą Olgę, z którą spędzi resztę swojego życia. Wydaje się, że nic nie zakłóci sielanki ich wspólnego życia. Może niełatwego, ale pozbawionego rozliczeń z poprzednimi latami, kiedy Andrzej żył poza granicami kraju. Rodzi im się córka Iga. To właśnie ona, doktorantka Uniwersytetu Warszawskiego, udaje się w daleką, jak na tamte czasy, podróż do Leuven. Tam, za sprawą zbiegu okoliczności, a przecież takie zdarzają się i to często!, poznaje osobę, która okazuje się jej kuzynką. I to w bibliotece... Czy to spotkanie odmieni jej życie? Czego dowie się od Chantal, która okazuje się córką przyrodniego brata Andrzeja, Tomasza?

Jestem pod ogromnym wrażeniem konstrukcji tej powieści i dokładnej analizy poszczególnych postaci. Autorka umiejętnie buduje napięcie i stopniowo ujawnia kolejne sekrety, które z każdą przeczytaną kartką skłaniają do zastanowienia się, jak wszystko potoczyłoby się, gdyby Iga nie wyjechała na Zachód.

Smugi to powieść, w której przeszłość nie daje o sobie zapomnieć, a rodzinne sekrety potrafią przetrwać całe pokolenia. To historia o poszukiwaniu prawdy, odkrywaniu własnych korzeni i próbie zrozumienia decyzji, które przed laty podjęli najbliżsi.

Zdecydowanie polecam. Dla fanów powieści psychologiczno-obyczajowych będzie to niesamowita lektura.

Akcja powieści rozgrywa się w latach 80. XX wieku, gdy zagraniczne wyjazdy nie były powszechną szansą na rozwój, lecz budziły lęk i sprzeczne emocje. Dla Olgi Janickiej wyjazd jej córki Igi oznacza utratę kontroli nad nią i zagrożenie dla rodzinnej stabilności. Mimo sprzeciwu matki Iga decyduje się wyjechać do Belgii. Tam stopniowo uczy się samodzielności, studiuje kierunek zgodny z własnymi zainteresowaniami, poznaje kulturę i styl życia odmienne od tego, który znała w Polsce. Zachwyca się Brukselą i Leuven, w którym mieszka, odkrywa nowe smaki i możliwości.

Przypadkowe spotkanie z kuzynką, Chantal Faberge, ujawnia istnienie przemilczanych więzi i konfliktów, o których rodzice nigdy nie chcieli mówić. Iga zaczyna odkrywać kolejne warstwy rodzinnych tajemnic, sięgające wydarzeń z lat 50. XX wieku. Po powrocie do Polski konfrontuje rodziców z niewygodną prawdą. Misternie budowany przez lata wizerunek rodziny rozpada się, odsłaniając bolesne decyzje, zaniechania i uczucia, które nigdy nie miały szansy w pełni zaistnieć.

Pani Agnieszka Janiszewska ma płynny ale zbyt opisowy styl pisania, co jest charakterystyczne dla jej powieści. Często bywa tak, że na początku nie nakreśla wyraźnie sytuacji, nie podaje imion rozmówców. Wszystko ujawnia się później, więc musimy cierpliwie podążać za kolejnymi słowami. Nie pisze emocjonalnie, lecz raczej spokojnie, krok po kroku przedstawiając sytuację, poglądy osób, ich niektóre wydarzenia z przeszłości, które poznajemy w rozdziałach z narracją Igi. Jej opowieść została wyróżniona kursywą i podana jest w pierwszej osobie, co ma odróżniać od pozostałego tekstu. Jednak na początku czułam dezorientację, bo nie wiedziałam kto opowiada o opisanych wydarzeniach i w jakim czasie. Zabrakło mi więc wyraźnych oznaczeń zamiast zasady „Domyśl się”. Iga opowiada w nich o rodzinie, o sobie i wydarzeniach, zarówno tych obecnych, jak i z przeszłości. Przeplatają się one z rozdziałami pisanym w trzeciej osobie, gdy mamy plan ogólny, dotyczący wszystkich osób i ich odczuć. Nie widziałam tu uzasadnienia takiego podziału, gdyż równie dobrze wyglądałoby wszystko, gdyby całość była w narracji trzecioosobowej.

Powieść bardzo trafnie oddaje mentalność społeczną lat 80. XX wieku — podejście do rodziny, roli kobiety oraz wyraźnie zarysowane różnice pokoleniowe. Szczególnie, jeżeli chodzi o wyjazdy zagraniczne. Tu prym wiedzie matka Igi, która ma ścisłe, ograniczone poglądy na świat. Traktuje córkę jak małe dziecko, a nie dorosłą kobietę. Nadopiekuńcza matka, nadmiernie skupiona na bezpieczeństwie córki, ukształtowała w Idze postawę pełną lęku, niepewności i skłonności do wycofywania się. Jako dorosła kobieta bohaterka ma trudność z wyrażaniem własnego zdania — zarówno w relacjach z innymi ludźmi, jak i przede wszystkim wobec rodziców, których opinia przez lata wydawała się jedyną słuszną. Dopiero wyjazd z Polski staje się dla niej momentem przełomowym, pozwalającym spojrzeć na rzeczywistość z innej perspektywy. Choć nie pozbywa się całkowicie swoich obaw, zaczyna stopniowo budować własną niezależność i tożsamość.

Jednym z mankamentów książki są zbyt długie, opisowe rozdziały, zwłaszcza na początku. Część z nich koncentruje się wokół tych samych wątków, co może zniechęcać czytającego. Długie fragmenty pozbawione dialogów zawierają dużą ilość informacji, co spowalnia tempo czytania i wymaga skupienia, zwłaszcza przy śledzeniu skomplikowanych powiązań rodzinnych. Z czasem jednak okazuje się, że wiele z tych szczegółów ma znaczenie i znajduje swoje uzasadnienie w dalszej części powieści.

Powieść „Smugi” wyraźnie pokazuje, że przeszłość nie jest zamkniętym rozdziałem, lecz czymś, co stale wpływa na teraźniejszość bohaterów. Przekonują się, że nie jest łatwo uwolnić się od dawnych ran, pogodzić się ze zmianami oraz zaakceptować konsekwencje przeszłych wyborów.

Tytułowe „smugi” doskonale oddają sens tej historii — niczym długie ślady ciągną się za bohaterami wydarzenia sprzed lat, odciskając piętno na ich decyzjach, emocjach i relacjach, mimo upływu czasu. W centrum opowieści znajdują się przede wszystkim ludzkie losy, trudne życiowe wybory, konsekwencje nie zawsze trafnych decyzji oraz emocje, które kształtują bohaterów przez całe lata. To także opowieść o miłości, która rzadko bywa prosta i często prowadzi bardzo krętymi ścieżkami.

Książkę przeczytałam w ramach współpracy z wydawnictwem Zaczytani

„Smugi” to bardzo dogłębne studium wewnętrznych rozterek ludzi, którzy nie chcą wracać do przeszłości oraz tych, którzy tego nie rozumieją. Tytułowe smugi ciągną się za tymi pierwszymi niczym cień, który z czasem wydaje się być bardziej naturalny, niż gdyby go nagle zabrakło. Ci drudzy zaś usilnie próbują doprowadzić swoje okno na świat do takiego stanu, w którym owe smugi przestaną zasłaniać prawdę. Czy to akceptacja czy obawa przed prawdą, faktem jest, że Andrzej i Olga zamykają niemal wszystkie drzwi prowadzące do przeszłości. Tajemnice mają jednak to do siebie, że lubią czasem wychodzić na światło dzienne, a sprawcą owego zamieszania okazuje się albo przeznaczenie, zbieg okoliczności albo po prostu cud… Choć początkowo wewnętrzne monologi wydają się niepotrzebnie przedłużać tę opowieść, ostatecznie jednak przyczyniają się do zrozumienia faktu, że dzięki nim udaje się ujść nagromadzonym emocjom. Tajemnice i wszystkie niewypowiedziane myśli są niczym lustro odbijające problem ciszy, która przez lata nagromadziła się wokół bohaterów oraz wspaniale odzwierciedlają brak skutecznego dialogu między nimi. Tutaj opowieść o przeszłości oraz zachowania bohaterów to dwie strony tego samego problemu.

Polecam – może w twoim życiu także trzeba znaleźć skuteczny środek, aby pozbyć się smug?

Cała recenzja https://wojnarowska.blog/index.php/2026/07/14/agnieszka-janiszewska-smugi/